← Terug naar de blog

Samen spelen

De pubquiz uitgevonden op een lege maandagavond: zo maak je thuis je eigen quiznacht

Van een twijfelachtige weddenschap in Dublin tot volle kroegen in Engeland: de geschiedenis van de pubquiz, plus een compleet recept voor een huisquiz waar iedereen aan mee kan doen.

Sfeervolle woonkamer bij avondlicht met drankjes, snacks en notitieblokjes klaar voor een quizavond

Er bestaat precies één spel waarbij je tegelijk kunt opscheppen over je algemene ontwikkeling én kunt klagen dat de vragen oneerlijk waren: de quiz. Geen enkel ander gezelschapsspel weet zo goed de sfeer te vinden tussen “gezellig samen” en “ik ga hier vanavond winnen, al kost het me m'n vriendschappen”. En het mooiste: de pubquiz is niet ontstaan uit liefde voor kennis, maar uit pure wanhoop van kroegbazen met te weinig klanten.

Het woord ‘quiz’ en een verhaal dat te mooi is om waar te zijn

Je hoort het verhaal overal: in 1791 zou een Dublinse theaterdirecteur genaamd Daly gewed hebben dat hij binnen 24 uur een compleet nieuw woord in de volksmond kon krijgen. Hij liet straatjongens 's nachts vier letters op muren kalken, Q-U-I-Z, en de volgende ochtend vroeg heel Dublin zich af wat het betekende. Weddenschap gewonnen, woord geboren.

Leuk verhaal. Vrijwel zeker verzonnen. Het duikt pas tientallen jaren later op in druk, en taalkundigen wijzen erop dat ‘quiz’ al in gebruik was voordat Daly zijn krijtje pakte, toen nog in de betekenis van een rare snuiter of een plaaggeest. Dat die anekdote zich zo hardnekkig verspreidt, zegt eigenlijk alles over quizzen: een sterk verhaal wint het altijd van een saaie waarheid. Zet het gerust in je quiz als vraag, maar dan wel met het juiste antwoord: waarschijnlijk een broodjeaapverhaal.

Bovenaanzicht van een huisquiz-opstelling met notitieblokjes, telefoons, dobbelstenen, kaarten en glazen bier en water

De pubquiz: geboren uit stille doordeweekse avonden

De moderne pubquiz zoals wij hem kennen (teams, rondes, een quizmaster met een licht godencomplex) komt uit Engeland en kreeg in de jaren zeventig vorm. Het bekendste verhaal is dat van Sharon Burns en Tom Porter, die halverwege dat decennium quizzen gingen organiseren voor pubs die doordeweeks zo goed als leeg stonden. Een kroegbaas kan op maandagavond weinig doen aan het weer of aan de tv-programmering, maar wél mensen een reden geven om te komen: een team, een pen, een papiertje en de kans om de buren te verslaan. Hun quizcircuit groeide uit tot een netwerk van honderden pubteams, en het idee bleek eindeloos kopieerbaar.

Dat is de kern van de pubquiz: het is bedacht als marketing, niet als spel. En toch is het spel blijven hangen, omdat het iets doet wat weinig andere spellen kunnen. Iedereen kan meedoen, ongeacht leeftijd of conditie, en ieder team heeft altijd dat ene lid dat de hele avond niets zegt en dan opeens de hoofdstad van Burkina Faso weet.

Een paar jaar na Burns en Porter gebeurde er in Montréal iets vergelijkbaars aan een keukentafel. Journalisten Chris Haney en Scott Abbott wilden op 15 december 1979 een potje Scrabble spelen, ontdekten dat er stenen ontbraken en besloten geïrriteerd dat ze dan maar zelf een spel zouden maken. Dat werd Trivial Pursuit, in de jaren tachtig een wereldwijde rage en de reden dat halve generaties weten dat het bruine taartpuntje over geschiedenis gaat. Ook in Nederland heeft de quiz diepe wortels: Twee voor Twaalf loopt al sinds de jaren zeventig op televisie en heeft daarmee meer mensen leren puzzelen dan menig schoolvak.

Zo bouw je een huisquiz die niet instort

Een quiz op de bank organiseren is makkelijker dan het lijkt, mits je structuur aanbrengt. Zonder structuur eindig je na twintig minuten in een discussie over of een tomaat fruit is. Met structuur eindig je ook in die discussie, maar dan pas na de vierde ronde, en dat is precies het doel.

De opzet

  1. Vier tot zes rondes van acht vragen. Korter voelt als een opwarmertje, langer en je publiek begint aan de kaas te frunniken.
  2. Teams van twee of drie. Grotere teams betekent dat de stilste speler nooit meer aan het woord komt.
  3. Eén quizmaster die niet meespeelt en het laatste woord heeft. Altijd. Wie discussieert over een antwoord, krijgt geen punt maar een strafopdracht.
  4. Een jokerronde: elk team wijst vooraf één ronde aan waarin de punten dubbel tellen. Dit maakt de zwakste categorie plotseling spannend.

Wil je het jezelf gemakkelijk maken, dan kun je ook een multiplayer quiz starten waarbij iedereen op zijn eigen telefoon meedoet. Scheelt papier, scheelt handschriftruzies, en niemand kan meer beweren dat hij het antwoord “al had opgeschreven”.

De drinkregels (en de spelregels voor wie niet drinkt)

Een quiz is geen wedstrijd innemen, maar een wedstrijd weten. Houd de inzet daarom klein en speels:

  • Verkeerd antwoord? Eén slok. Eén. Geen shots, geen “adt em”, geen straffen die stapelen.
  • Alcoholvrij telt volledig mee. Een slok is een slok, of er nu bier, kombucha of appelsap in het glas zit. Zet er vooraf een fatsoenlijke voorraad alcoholvrij neer, dan hoeft niemand zich te verantwoorden.
  • Liever geen slok? Kies een alternatief: tien seconden plankhouden, een compliment geven aan de tegenstander, of het volgende rondje halen.
  • Na elke ronde een verplichte ronde water voor iedereen. Klinkt truttig, werkt fantastisch.
  • Wie de quizmaster is, drinkt niet mee op vragen. Een aangeschoten scheidsrechter is het einde van elke beschaving.

Vier rondes die het altijd doen

  • Het jaartal-gevoel. Vragen waarop niemand het antwoord weet, maar iedereen kan gokken. Wie er het dichtst bij zit, krijgt het punt.
  • Waar of niet waar. Perfect voor verhalen als dat Dublinse quizverhaal. Twijfelgevallen leveren de beste discussies op.
  • De geluidenronde. Intro's van vijf seconden, of het geluid van een blikje dat opengaat. Verrassend lastig.
  • Huiskennis. Vragen over de aanwezigen zelf: wie heeft de gekste bijbaan gehad, wie is ooit de weg kwijtgeraakt in eigen stad. Deze ronde bepaalt meestal de winnaar.

Gelijke stand? De tiebreak

Twee teams op hetzelfde aantal punten is het mooiste moment van de avond, mits je een beslissing achter de hand hebt. Laat de aanvoerders het uitvechten met een potje Hoger / Lager: één kaart, één voorspelling, klaar is kees. Wil je het puur aan het lot overlaten, dan is dobbelen de snelste rechter die er bestaat, hoogste worp wint. En voor wie na alle hersenarbeid toe is aan iets waar je juist níét bij hoeft na te denken: een reactieduel op dezelfde telefoon zet twee vermoeide breinen alsnog volledig op scherp.

De pubquiz is bedacht om lege kroegen te vullen. Vanavond vult hij je woonkamer, en dat werkt nog steeds precies zo goed.