← Terug naar de blog

Samen spelen

Kottabos: het drankspel van de oude Grieken (en hoe je het naspeelt zonder je muren te verven)

Lang voordat iemand een biertje op een pingpongbal mikte, lagen de oude Grieken op hun zij wijnresten naar een bronzen paaltje te flikkeren. Dat spel heette kottabos, en met een paar bierdopjes en een onderzetter speel je het vanavond nog na.

Bronzen kottabos-standaard met balancerend schijfje naast Griekse drinkschalen en een wijnkan in warm olielamplicht

Stel je voor: het is ergens rond 420 voor Christus, je ligt op je linkerelleboog op een bank, er speelt iemand fluit, en jij richt met de laatste druppels wijn uit je kom op een bronzen paaltje aan de andere kant van de kamer. Raak je het, dan klinkt er een klank als een klein gongje, en roept iedereen juichend de naam van je geliefde. Mis je, dan zit je met wijnspetters op je sandalen.

Dit was kottabos, waarschijnlijk het bekendste drinkspel van de klassieke oudheid. En nee, we verzinnen dit niet: het spel komt voorbij in komedies van Aristophanes, staat afgebeeld op talloze beschilderde vazen en wordt uitgebreid besproken door Athenaeus in zijn Deipnosophistae, een soort antieke eetclub-encyclopedie. Daarin wordt het spel toegeschreven aan Sicilië, waarna het razend populair werd in Athene. Tijd om te kijken hoe het werkte, en hoe je het thuis naspeelt zonder dat je bank eraan gaat.

Het symposium: een feestje met spelregels

Kottabos hoorde bij het symposium, letterlijk "het samen drinken". Dat was geen willekeurig zuipfestijn, maar een strak georganiseerde avond: eerst eten, dan pas drinken, en de wijn werd gemengd met water in een grote mengvaas. Er was zelfs een soort spelleider die bepaalde hoe sterk het mengsel die avond werd. Een ongemengde wijn drinken gold als barbaars, het soort snobisme waar wij tegenwoordig speciaalbiersommeliers voor hebben.

Tussen de gesprekken, raadsels en liedjes door moest er natuurlijk gespeeld worden. En het spel bij uitstek was kottabos.

Moderne huiskamertafel met onderzetter als doelwit, bierdopjes, een telefoon en zowel een biertje als een alcoholvrije drank

Twee varianten, één doel: mikken met de bodem van je kom

Spelers dronken uit een kylix, een ondiepe schaal op een voet met twee oren. Wat er onderin overbleef, de laatste slok met wijndroesem, was de munitie. Je stak één vinger door het oor van de schaal, hield hem balancerend vast en zwiepte met een draai van je pols de rest eruit. Zittend was dat lastig; liggend, met één arm vrij, was het pas echt een kunst.

1. De kottabos kataktos: het paaltje met de schijf

De spectaculairste variant. Midden in de kamer stond een hoge bronzen standaard. Bovenop lag een schijfje in balans; halverwege de staander zat een zwaardere schijf. Het doel: het bovenste schijfje eraf flikkeren zodat het met een helder pling op de onderste viel. Het geluid was het bewijs van je treffer, als een antieke buzzer.

2. De schaal met drijvende schoteltjes

De huiselijke editie: een bak met water waarin lege schoteltjes dreven. Je moest ze met je wijnresten laten zinken. Minder kabaal, meer precisie, en duidelijk minder risico dat er een bronzen paal omvalt tussen de olijven.

Wijn als liefdesorakel

Het mooiste detail: terwijl je gooide, riep je de naam van degene op wie je verliefd was. Een treffer gold als een goed voorteken voor die liefde. Kottabos was dus tegelijk behendigheidsspel, gokje en openbaar liefdesorakel, een combinatie die vandaag de dag ongeveer overeenkomt met iemand dronken een berichtje sturen, maar dan met publiek en betere akoestiek.

Er vielen ook echte prijzen te winnen, het zogeheten kottabeion: lekkernijen, eieren, gebak, soms een kus. Winnen leverde dus letterlijk iets op, in plaats van alleen opscheprecht.

Kottabos 2.0: de droge versie voor je eigen huiskamer

Wijn door je woonkamer zwiepen is historisch verantwoord maar praktisch rampzalig, dus hier de moderne vertaling. Je hebt nodig: bierdopjes of muntjes, een onderzetter (de "schijf"), een theedoek en een tafel.

  1. Zet het doel neer. Leg een onderzetter aan de overkant van de tafel, op ongeveer een armlengte plus een beetje. Leg daar een tweede, omgekeerd kopje of glas bovenop als "schijfje".
  2. Kies je munitie. Iedereen krijgt drie bierdopjes. Flikkeren doe je zoals de Grieken: één vinger eronder, pols losjes, niet gooien maar zwiepen.
  3. Roep een naam. Voor je flikkert, noem je hardop iets wat je graag zou willen: een naam, een vakantiebestemming, een tv-serie die eindelijk eens een goed slot krijgt. Hoort erbij.
  4. Scoren. Onderzetter raken = 1 punt. Het bovenste kopje eraf tikken = 3 punten. Alles van tafel schieten = 0 punten en je mag de theedoek pakken.
  5. Ronde-einde. Wie na drie rondes het laagst staat, krijgt een opdracht van de groep: een slok, een alcoholvrije slok, een slechte imitatie of een eerlijk antwoord op één vraag. De verliezer kiest zelf welke van die vier.

Je telefoon als antieke spelleider

Het symposium had iemand die de verhoudingen bepaalde; jij hebt een telefoon. Een paar handige combinaties:

  • Laat iemand voor elke ronde dobbelen om te bepalen hoeveel punten de treffers die ronde waard zijn. Eén worp, meteen chaos.
  • Staan twee spelers gelijk? Beslis het met Hoger / Lager: de kortste gokvraag die er bestaat.
  • Wil je weten wie de snelste pols van het gezelschap heeft voordat je gaat mikken? Doe eerst een rondje Reactieduel om de startvolgorde te bepalen.
  • Loopt de avond op zijn eind en wil je rustiger verder? Schakel over naar Kingsen, waarbij je zelf per kaart de regels instelt.

Huisregels voor volwassenen

De Grieken mengden hun wijn met water om een reden. Hou het bij jullie net zo verstandig:

  • Alcoholvrij telt volledig mee. Een 0.0, spa rood of koud bronwater is een volwaardige inzet. Niemand hoeft uit te leggen waarom.
  • Drinken is nooit de enige optie. Geef bij elke verliesbeurt minstens één niet-drinkend alternatief, zoals in de regels hierboven.
  • Geen snelheidsopdrachten. Kottabos ging over precisie, niet over hoe snel je een kom leeg kreeg. Hou die geest erin.
  • Munitie is dop, geen vloeistof. Scheelt een schoonmaakronde en een boze huisgenoot.

Ergens is het geruststellend: tweeënhalf duizend jaar geleden lag er ook al een groep volwassenen te mikken op een stom doelwit, een naam te roepen en te doen alsof het geluid van een vallend schijfje de belangrijkste gebeurtenis van de avond was. De techniek is veranderd, de bierdopjes zijn nieuw, maar het idee is precies hetzelfde gebleven. Proost, met wat je ook in je glas hebt.